قيمت مسكن

روزنامه‌ي كيهان در صفحه‌ي اول خود ادعا كرده بود قيمت مسكن در تهران تا پانزده درصد كاهش يافته و در مناطق مختلف صد تا سيصد هزار تومان ارزان شده.
من كه هيچوقت به كيهان اعتنايي ندارم ولي اگر اين خبر حقيقت داشته باشد و يا به هر ترتيبي پخش اين خبر بر كاهش قيمت مسكن تاثيري نهد، اميد سياه شده‌ي بسياري از بي‌خانه‌گان دوباره سوسويي خواهد زد.
--
در بعض كشورهاي غربي، ميل به خريد محل سكونت در ميان جوانان و مردم معمولي جامعه در حالت كاهش است. يك جوان بيش از اينكه در فكر تهيه سرپناهي دايمي براي زندگي‌اش باشد، به اين مي‌انديشد كه چگونه از روزهاي مانده‌ي زندگي بهره ببرم؛ رشد كنم، ياد بگيرم، تفريح كنم و به يك جمله «چگونه بهتر و بيشتر از زندگي‌ام لذت ببرم». هميشه جايي براي كرايه كردن هست و نگراني از بابت در خيابان ماندن نيست. محل زندگي چندان مهم نيست.
چرا؟
بسيار ساده. در يك شهر كه هزار خانواده زندگي مي‌كنند (و خانواده را هر زندگي مستقل و خواه مجردي در نظر گيريد) هزار و صد محل سكونت وجود دارد؛ خواه يك خانه‌ي مجلل و خواه اتاقي از يك پانسيون. از طرفي محل سكونت يك كالاي سرمايه‌اي محسوب نمي‌شود و ارزش افزوده‌ي چنداني نسبت به ساير كالاها ندارد. در نتيجه به جاي رقابت در عرضه، با رقابت در تقاضا روبرويند و نرخ اجاره سقف مشخص دارد. گواه سخن آنكه در بعض كشورها، دولت تا هشتاد درصد قيمت مسكن را وام بلندمدت مي‌دهد ولي باز هم بسيار مردمي هستند كه خوش نشيني را خوش‌تر دارند.
اما در تهران وضعيت به گونه‌ي ديگري است. همه شنيديم و مي‌دانيم و بسياري‌مان حتي ديده‌ايم انبوه آپارتمان‌هايي را كه خالي مانده‌اند. سري به شمال شهر اگر زده باشيد، مجتمع‌هايي را ديده‌ايد كه مثلا از بيست واحد آن تنها پنج واحدش پر است و باقي خالي. عمده‌ي كارشناسان معتقدند كه مشكل نبود مسكن نيست و حتي تعداد واحدهاي مسكوني بيش از تعداد خانواده‌هاست. منتهاي مراتب مسكن به يكي از بهترين كالاهاي سرمايه‌اي با ريسكي بسيار پايين تبديل شده و آنچنان كه هيچگاه در تهران، نرخ استهلاك ملك، به گرد پاي نرخ افزايش قيمت آن نرسيده است (خواستم خوشبين باشم و نگويم نمي‌رسد!). ساده‌تر بگويم: آپارتماني كه ده سال پيش خريديد به قيمت ده ميليون تومان، امروز به صد ميليون تومان فروخته‌ايد و حال آنكه در يك اقتصاد سالم، اكنون قيمت آن مسكن مي‌بايست به كمتر از پنج ميليون تومان رسيده باشد.
اينجا كلاس اقتصاد نيست و شرح ريز مشكلات هم مشكلي دوا نمي‌كند. همه‌ي آناني كه بايد، اين همه بهتر از من و ما مي‌دانند، اگر مشكلي حل نمي‌شود، از آن روي است كه منافعي پشت آن آرميده است!

ماليات

آقاي دكتر سين انسان بسيار مودب، محترم و در عين حال خوش مشربي است. ولي همان‌طور كه همه مي‌دانيم، خوش‌مشربي گاه با مودب بودن سر به ناسازگاري مي‌گذارد! از سوي ديگر گاه مسائلي هست كه هرچند ميل به بي‌ادبي دارد، ليك بايد گفت و شنفت چرا كه آموزنده است و شايد به هيچ راه ديگري نتوان آن مطلب را به اين خوبي به ديگران آموزاند!
-
يك روز دكتر داشتند در خصوص وضعيت اجتماعي و فرهنگي و علي‌الخصوص آزادي‌ها و قوانين موجود در كشور فرانسه داد سخن مي‌دادند كه فرهنگ و ظرفيت مردم اين كشور آنقدر بالاست كه اگر كسي برهنه هم در خيابان راه بيافتد، نه كسي مانند ما شرقي‌ها به او خيره مي‌شود و نه كسي براي او مزاحمتي ايجاد مي‌كند و تا زماني كه او براي كسي مزاحمتي ايجاد نكرده باشد دولت هم كاري به كارش ندارد. باقي مطلب را تا جايي كه ذهن ياري كند، نقل قول مستقيم مي‌كنم: «من رو ببخشيد كه اين مثال رو مي‌زنم ولي خب بعضي وقت‌ها مثالهاي بد را هم بايد گفت، چون كه تنبه‌اش بيشتر است! بله! توي فرانسه حتي اگر معذرت مي‌خوام كسي چوب هم به پشتش فرو كند و لخت وسط خيابون راه بيافتد، كسي كاري به كارش ندارد؛ فقط دولت ميايد و بررسي مي‌كند كه اگر او از اين راه درآمدي هم كسب مي‌كند، مالياتش بر درآمدش را بگيرد!»

قيمت سايه

ديشب اس.ام.اس همشهري خبر داد كه سال آينده بنزين چندنرخي خواهد شد. براي شنونده ي عادي اين جمله معنايي پيچيده و بغرنجي ندارد و تنها درك اين است كه قيمت اين فرآورده تا سقف مشخصي –مثلا 30 ليتر در ماه- به ازاي هر ليتر «آ» ريال، از آن مقدار تا سقف بعدي «ب» ريال و بيش از آن به ازاي هر ليتر «پ» ريال مورد محاسبه قرار خواهد گرفت. چيزي مانند آب و برق و گاز كه با افزايش مصرف نسبت به سقف مجاز مشمول محاسبه ي تصاعدي مصرف و احتساب جريمه مي‌گردد. در درستي اين موضوع هيچ شكي نيست. ولي آنچه كه اكثرا متوجه آن نيستند، پيدايش قيمت سايه در بازار سوخت كشور و تاثير تورمي آن بر تمامي هزينه‌هاي مستقيم و غيرمستقيم خانوار است.
اما قيمت سايه چيست؟
زماني كه يك محصول در بازار با چند قيمت عرضه مي شود و مانند مثال خودمان داراي قيمت پايه ي مصرفي است كه با افزايش مصرف مشمول افزايش تصاعدي قيمت مي شود، قيمت سايه بالاترين قيمت ممكن براي آن فرآورده است.
-
فرض كنيد دولت اعلام كند قيمت بنزين تا 100 ليتر در ماه با كارت هوشمند هر ليتر 100 تومان عرضه خواهد شد، از 100 تا 300 ليتر 300 تومان و بيش از اين مقدار قيمت بنرين ليتري 500 تومان خواهد بود. از طرفي دولت به منظور جلوگيري از رشد بي رويه ي هزينه‌هاي حمل و نقل، اين تبصره را نيز بگذارد كه وسايل حمل و نقل عمومي و حمل بار داراي تعرفه‌ي تعادلي خواهند بود و نهايت قيمت مورد محاسبه براي آنها 200 تومان خواهد بود. آخرين فرض مثال را هم بر ميزان مصرف سوخت وسايل نقليه ي مختلف بگيريم كه مصرف متوسط يك سواري مسافركش در ماه 150 ليتر باشد، وانت حمل بار 150 ليتر، كاميونت و ميني بوس 200 ليتر، كاميون و اتوبوس و ساير وسايل نقليه ي سنگين، 250 ليتر.
همان گونه كه در فرضهاي مثالمان داشتيم، حداكثر قيمت پرداختي از سوي بخش حمل و نقل عمومي به ازاي هر ليتر بنزين، حداكثر 200 تومان خواهد بود. مضاف كه مصرف متوسط آنها نيز در حد مجاز است و از اين رو به طور منطقي، حداقل قيمت موجود در بازار سوخت را مي پردازند. ليكن تاثير آن بر رشد قيمت‌ها و تورم، بر مبناي بنزين ليتري 500 تومان است. چرا كه تاثير رواني بيشينه قيمت سوخت، سايه‌اي بر قيمت حقيقي مي‌افكند و از اين روست كه به آن قيمت سايه مي‌گويند.
(فراموش نكنيد كه كليه ي ارقام ارائه شده در اين مثال فرضي و غيرمحاسباتي است.)
-
گمانم حال متوجه شده باشيد، چرا با كمترين افزايش قيمت بنزين، به يكباره همه چيز گران‌تر و جواب هر شكايتي «آخه بنزين گرون شده» مي‌شود؛ در جامعه‌اي عوام هركسي يا نمي‌فهمد يا نمي‌خواهد بفهمد و يا زورش نمي‌رسد فهمش را عمومي كند.